Finansal piyasalarda 2021 böyle geçti

Dünya ekonomileri yorgun başladığı 2021 yılında en büyük sınavı düşük büyüme ve yükselen enflasyon karşısında verirken, ilk çeyrekte aşıların yaygınlaşmasıyla rahat bir nefes alan finansal piyasalarda ortaya çıkan yeni varyantlarla oynaklık arttı.

Talha Alan
Talha Alan Tüm Haberleri

Yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgını kaynaklı süregelen risklerin devralındığı 2021 yılının ilk çeyreğinde, her ne kadar küresel çapta hızlanan aşı uygulamaları gelecek döneme ilişkin beklentileri olumlu etkilese de düşük büyüme ve enflasyon endişeleri pay ve tahvil piyasalarında dalgalanmalara yol açtı.

Dünya ekonomileri, yorgun başladığı 2021 yılında en büyük sınavı düşük büyüme ve yükselen enflasyon karşısında verdi. Kovid-19'un ekonomilerde yarattığı bu tahribatı gidermek amacıyla geçen yıl rekor düzeyde mali ve parasal desteklere başvuran ülkeler, ilk çeyrekte her ne kadar aşıların yaygınlaşmasıyla rahat bir nefes alsa da salgında ortaya çıkan yeni varyantlar sonrası yeniden ek kısıtlayıcı tedbirlere başvurdu. Bu durum, merkez bankalarının 2020'de devreye aldığı destekleyici para politikalarını ilk çeyrek boyunca sürdürmelerini beraberinde getirdi.

Bu dönemde, ABD Merkez Bankası (Fed) politika faizini değiştirmeyerek 0-0,25 aralığında bırakırken, istihdam ve enflasyon hedefleri sağlanana kadar varlık alımlarının devam edeceği yönlendirmesini korudu. Bununla birlikte mart ayında ABD'de enflasyon beklentilerindeki hızlı yükseliş, Fed'in para politikasında erken bir sıkılaşma ihtimali tartışmalarını başlattı. Bu gelişme sonrası ABD'nin 10 yıllık tahvil faizleri 1 Mart'ta yüzde 1,7760 ile yılın en yüksek seviyesini gördü. Mali tarafta ise ocak ayında göreve başlayan ABD Başkanı Joe Biden, mart sonunda Kovid-19 salgınının etkileriyle mücadele kapsamında 1,9 trilyon dolarlık ekonomik destek paketini onayladı.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) tarafında daha "güvercin" bir tonun hakim olduğu ilk çeyrekte, faiz oranları ve Pandemi Acil Alım Programı (PEPP) büyüklüğünde değişikliğe gidilmezken kısa vadede ekonomik belirsizliklerin devam etmesi nedeniyle tüm araçlarla gerekli ayarlamaların yapılabileceği mesajıyla piyasalara güven verildi.

Asya'da ise Japonya Merkez Bankası'nın (BoJ) para politikasını daha da esnetecek kararlar aldığı görüldü. Banka, mart ayındaki toplantısında Eylül 2016'dan sonra ilk kez para politikasını kapsamlı bir şekilde değerlendirerek devlet tahvili getirilerine yönelik hedef bant aralığını genişletti.

Öte yandan Amerikan borsasında, sosyal medya platformu Reddit üzerinden örgütlenen bir grup küçük yatırımcının alımlarıyla video oyun satıcısı GameStop'ın daha önce 17 dolar civarında seyreden hisse fiyatı 483 dolara kadar çıktı. Küçük yatırımcıların bir araya gelerek Wall Street devlerine karşı mücadelesi olarak tarihe geçen olayın başka hisse senetlerine de sıçrayabileceği endişeleri piyasalarda volatiliteyi artırdı.

Yurt içinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) şubatta zorunlu karşılık oranlarını 200 baz puan artırmasının ardından, mart ayında da önden yüklemeli faiz artırımına gitti. Banka, enflasyon görünümü üzerinde oluşan yukarı yönlü riskler nedeniyle politika faizini yüzde 17'den yüzde 19'a yükseltti. Mart ayının sonunda Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile TCMB Başkanı Naci Ağbal görevinden alınarak, yerine Prof. Dr. Şahap Kavcıoğlu atandı.

Tüm dünyada enflasyonda yükselişin rakamlara yansıyarak tedirginlikleri artırdığı ilk çeyrekte, büyüme tarafında ise ülkelerin 2020 bilançosu belli oldu. ABD ekonomisinin yüzde 3,5 küçülerek 1946'dan bu yana en kötü performansını kaydettiği 2020'de, Avrupa Birliği (AB) ekonomisi de yüzde 6,4 daraldı. Bu dönemde Çin yüzde 2,3 ve Türkiye yüzde 1,8 büyüyerek G20'nin en iyi performans gösteren iki ekonomisi oldu. Açıklanan veriler sonrası uluslararası kurum ve kuruluşların Türkiye'ye ilişkin büyüme beklentilerini yukarı yönlü revize ettiği görüldü.

Borsa İstanbul AŞ'nin pay piyasası açılış seansında kural değişikliğine gittiği ilk çeyrekte, BIST 100 endeksi ocak ve şubat aylarında yataya yakın bir seyir izlemesinin ardından martta yüzde 5,4 değer kaybetti. Endeks böylece ilk çeyreği yüzde 5,8 düşüşle 1.391,73 puandan tamamladı. Yıla 7,43 seviyelerinden başlayan dolar/TL ise ilk çeyrekte yüzde 11'e yakın değer kazanarak mart ayını 8,2489'dan kapattı.

Yatırımcıların tahvil piyasasına yönelmesi ile altının ons fiyatında ilk çeyrekte yüzde 10,2'lik sert bir düşüş yaşanırken, aynı süreçte yurt içinde gram altın yüzde 0,3'lük değer kaybıyla 452,6 liraya geriledi. Türkiye'de uzun vadeli tahvil faizleri ise yıla başladığı yüzde 12,9 seviyelerinden yükselişe geçerek mart sonunda yüzde 18,86'ya çıktı.

AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, yılın ilk çeyreğindeki önemli gelişmeler şöyle:

5 OCAK:

- Dünya Bankası, 2020 için Türkiye ekonomisine yönelik yüzde 3,8'lik daralma tahminini yüzde 0,5 büyüme yönünde revize etti. Banka, söz konusu beklentisini 2021 için yüzde 5'ten yüzde 4,5'e indirdi.

8 OCAK:

- TCMB bünyesinde geliştirilen yeni nesil anlık perakende ödeme uygulaması Fonların Anlık ve Sürekli Transferi (FAST) Sistemi, vatandaşın kullanıma açıldı.

13 OCAK:

- ECB Başkanı Christine Lagarde, bankanın olası dijital avro ihracına yönelik kamuoyu görüşü alınmasının tamamlandığını bildirdi.

14 OCAK:

- Fitch Ratings Direktörü Douglas Winslow, aşılamaların yapılması ve kısıtlamaların azaltılmasıyla Türkiye ekonomisinin özellikle yılın ikinci yarısından sonra hız kazanacağını, büyümenin 2021'de yüzde 3,5 seviyesinde olmasının beklendiğini bildirdi.

18 OCAK:

- Çin ekonomisi 2020'de yüzde 2,3 büyüdü.

19 OCAK:

- Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Standard & Poor's (S&P), Çin'deki tüketicilerin hala temkinli olduğunu, finansal koşulların 2020'nin sonunda sıkı olmaya devam ettiğini, bu durumun toparlanmanın ivmesini sınırlayacağını belirtti.

20 OCAK:

- ABD'de 3 Kasım seçimlerini kazanan Joe Biden, ABD Kongresindeki törende yemin ederek görevine resmi olarak başladı.

- Çin Merkez Bankası (PBoC), politika faizi olarak baz alınan kredi faiz oranını değiştirmeyerek yüzde 3,85 düzeyinde tuttu.

- Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Moody's, Kovid-19 salgınının Avro Bölgesi'nde uzun vadeli ekonomik duraklama riskini artırdığını bildirdi.

21 OCAK:

- TCMB, politika faizini değiştirmeyerek yüzde 17 düzeyinde bıraktı.

- ECB, piyasa beklentileri doğrultusunda, faiz oranları ve PEPP'te değişikliğe gitmedi. ECB Başkanı Christine Lagarde, kararın ardından yaptığı açıklamada, Kovid-19 vaka sayısındaki artış ve bununla ilgili kısıtlamaların ekonomiye zarar verdiğini belirterek, "Avro Bölgesi'nin ekonomik büyüme görünümü üzerindeki riskler hala aşağı yönlü." ifadesini kullandı.

- BoJ, faizlerde ve para politikasında değişikliğe gitmezken, 2021 mali yılına ilişkin büyüme beklentisini yüzde 3,6'dan yüzde 3,9'a, enflasyon tahminini yüzde 0,4'ten yüzde 0,5'e revize etti.

22 OCAK:

- OECD İstanbul Merkezi açıldı.

23 OCAK:

- S&P, Türkiye'nin döviz cinsinden kredi notunu "B+", yerel para birimi cinsinden kredi notunu ise "BB-" olarak teyit etti. Kuruluş, Türkiye ekonomisinin bu yıl yüzde 3,6, 2022'de yüzde 3,5, 2023'te yüzde 3,3 ve 2024'te yüzde 3,3 büyüyeceği öngörüsünde bulundu.

26 OCAK:

- IMF, Türkiye ekonomisinin 2021'de büyümeye devam ederek yüzde 6 düzeyinde bir milli gelir artışını yakalayacağı öngörüsünde bulundu. Fon ayrıca, küresel ekonomiye ilişkin büyüme tahminini 2021 için yüzde 5,2'den yüzde 5,5'e yükseltti, 2022 için yüzde 4,2 olarak belirledi.

- Dünya Bankası, Türkiye'ye yönelik Organize Sanayi Bölgeleri Projesiyle 300 milyon dolarlık finansman sağlayacağını duyurdu.

- ABD Başkanı Joe Biden'ın Hazine Bakanı adayı Janet Yellen, Senato'dan aldığı onayın ardından yemin ederek görevine başladı.

27 OCAK:

- Fed, beklentiler dahilinde politika faizini değiştirmeyerek 0-0,25 aralığında sabit bırakırken, istihdam ve enflasyon hedefleri sağlanana kadar varlık alımlarının devam edeceği yönündeki sözlü yönlendirmesini yineledi.

- BoJ Başkanı Kuroda Haruhiko, Japonya'nın finansal sağlık durumunun ciddiyetini koruduğunu, enflasyon hedefinin şimdiye dek yakalanmamasından dolayı sorumluluk hissettiğini söyledi.

28 OCAK:

- TCMB'nin yılın ilk Enflasyon Raporu'nda, "Enflasyonun, yüzde 70 olasılıkla, 2021 sonunda orta noktası yüzde 9,4 olmak üzere, yüzde 7,3 ile yüzde 11,5 aralığında, 2022 sonunda orta noktası yüzde 7,0 olmak üzere yüzde 4,6 ile yüzde 9,4 aralığında gerçekleşeceği tahmin edilmektedir." denildi.

- TCMB Başkanı Naci Ağbal, rapora ilişkin düzenlenen toplantıda, enflasyon tahminleri üzerinde yukarı yönlü risklerin önemini koruduğunu, bu nedenle sıkı para politikası duruşunu devam ettirmek zorunda olduklarını belirterek, "Faiz indirimlerine dönük bir gündemin konuşulması için çok erken olduğunu değerlendiriyoruz." açıklamasını yaptı.

- IMF, küresel mali desteğin 14 trilyon dolara ulaştığını, bu desteğin toparlanma sağlam bir şekilde gerçekleşene kadar devam etmesi gerektiğini bildirdi.

- ABD ekonomisi, Kovid-19 salgınının etkisiyle 2020'de yüzde 3,5 küçülerek 1946'dan bu yana en kötü performansını kaydetti.

- Game Stop hisseleri, sosyal medya platformu Reddit üzerinden örgütlenen bireysel yatırımcıların alımlarıyla yükselişe geçerek 483 doları gördü.

- SPK ile Katar Finansal Merkezi Düzenleyici Otoritesi (QFCRA) arasında ikili iş birliği mutabakatı imzalandı.

1 ŞUBAT:

- TCMB, enflasyon hedefinden sapmanın nedenleri ve alınması gereken önlemlere ilişkin hükumete açık mektup gönderdi.

2 ŞUBAT:

- AB ekonomisi, Kovid-19 salgınının etkisiyle 2020 yılında yüzde 6,4 daraldı.

3 ŞUBAT:

- İtalya'da hükümet kurma görevi Eski Avrupa Merkez Bankası Başkanı Draghi'ye verildi.

- TCMB İdare Merkezi bünyesinde Gıda ve Tarımsal Ürün Piyasaları Analiz Müdürlüğü, Katılım Bankacılığı Müdürlüğü ve Mali Kontrol Müdürlüğü kuruldu.

- Dünya Bankası, geçen yıl Türkiye'ye rekor düzeyde destek sağlayarak toplam tutarı 2,5 milyar doları bulan 9 kritik kalkınma projesi için finansman kullandırdığını bildirdi.

4 ŞUBAT:

- ECB, Avro Bölgesi dışındaki merkez bankalarıyla oluşturulan repo ve swap hatlarının 9 ay uzatıldığını duyurdu.

- BoE yüzde 0,1 düzeyindeki politika faizini ve 875 milyar sterlinlik tahvil alım programını değiştirmezken, bankalara gerekirse negatif faiz oranlarına hazırlanması gerektiğini bildirdi.

5 ŞUBAT:

- Pay piyasası açılış seansında kural değişikliğine gidildi.

8 ŞUBAT:

- Borsa İstanbul, aracı kurumların araştırma faaliyetlerine destek olacak bir program başlattı.

- ECB Başkanı Lagarde, Kovid-19 vakalarında artış, virüsteki mutasyonlar ve sıkı kısıtlayıcı tedbirlerin, Avro Bölgesi ekonomik faaliyetine yönelik önemli aşağı yönlü risk ortaya koyduğu uyarısında bulundu.

- Elektrikli otomobil üreticisi Tesla'nın ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'na yaptığı bildirimde 1,5 milyar dolarlık varlığını Bitcoin'e yatırdığını ve yakında ödeme türü olarak Bitcoin'i kabul etmeyi planladığını duyurması ile Bitcoin'in fiyatı yüzde 20 değer kazandı.

12 ŞUBAT:

- Ödemeler dengesi Aralık 2020'de 3 milyar 210 milyon dolar açık verirken, 2020 yılı cari işlemler açığı 36 milyar 724 milyon dolar oldu.

17 ŞUBAT:

- Fed'in son toplantısına ait tutanaklar, ülkedeki ekonomik koşulların uzun vadeli hedeflerin uzağında olduğunu ve hedeflere ulaşılıncaya kadar destekleyici politika duruşunun devam etmesi gerektiğini ortaya koydu.

18 ŞUBAT:

- TCMB, politika faizini değiştirmeyerek yüzde 17 düzeyinde bıraktı.

- IMF Türkiye Kıdemli Daimi Temsilcisi Ben Kelmanson, Türkiye'de 2022'den itibaren büyümenin yüzde 3,5 civarındaki potansiyeline geri döneceği tahmininde bulundu.

- ECB'nin ocak ayı para politikası toplantı tutanaklarında, Avro Bölgesi'nde enflasyonun hedefinden çok uzakta olduğuna işaret edilerek, güçlü avronun endişe kaynağı olduğu bildirildi.

20 ŞUBAT:

- PBoC, politika faizi olarak baz alınan kredi faiz oranını değiştirmeyerek yüzde 3,85 düzeyinde tuttu.

- Fitch Ratings, Türkiye'nin kredi notunu "BB-" olarak teyit ederken, kredi notu görünümünü "negatif"ten "durağan"a çevirdi. Fitch Ratings, Türkiye ekonomisinin 2021'de yüzde 5,7, 2022'de yüzde 4,7 büyüyeceğini öngördü.

23 ŞUBAT:

- İran Hükümet Sözcüsü Ali Rebii, Güney Kore ile vardıkları anlaşmanın ilk aşaması kapsamında, ABD'nin tek taraflı yaptırımları nedeniyle bu ülkede tutulan 1 milyar doların serbest bırakılacağını söyledi.

24 ŞUBAT:

- TCMB, Türk lirası zorunlu karşılık oranlarını tüm vade dilimleri ve yükümlülük türlerinde 200 baz puan artırdı. Banka ayrıca, Türk lirası zorunlu karşılıkların döviz cinsinden tesis edilebilmesi imkanı azami oranını yüzde 30'dan yüzde 20'ye, Türk lirası zorunlu karşılıkların standart altın cinsinden tesis edilebilmesi imkanı azami oranını yüzde 20’den yüzde 15’e düşürdü.

- TCMB, Türk lirası cinsinden tesis edilen zorunlu karşılıklara uygulanacak faiz/nema oranını 150 baz puan artırarak yüzde 13,5'e yükseltti.

- Moody’s Türkiye’ye yönelik büyüme beklentisini 2021 için yüzde 3,5'ten 4'e, 2022 için yüzde 4'ten yüzde 5'e yükseltti.

1 MART:

- ABD'nin 10 yıllık tahvil faizleri yüzde 1,7760 ile yılın en yüksek seviyesini gördü.

- Türkiye ekonomisi, 2020'de yüzde 1,8 büyüdü.

2 MART:

- IMF Başkanı Kristalina Georgieva, G20 ülkelerinden özel çekme hakları (SDR) olarak adlandırılan rezerv para biriminin yeni tahsisi üzerinde çalışmak için "devam sinyali" aldıklarını ifade etti.

- ECB Başkanı Christine Lagarde, salgın döneminde Avro Bölgesi'nde şirketlere uygun finansal koşullar sağlamaya devam edeceklerini belirtti.

3 MART:

- Almanya Merkez Bankası (Bundesbank), temerrüt ve faiz artışı riskleri nedeniyle 2020 yılı için kar payı dağıtmama kararı aldı. Böylece Bundesbank, 1979'dan bu yana ilk kez kar payı dağıtmamış oldu.

- IMF, merkez bankalarının negatif faiz oranı politikasını reddetmemeleri ve kullanma olasılıkları düşük olsa bile araç setlerinin bir parçası olarak tutmaları gerektiğini belirtti.

5 MART:

- SPK, payların takası ve öz kaynak olarak kabul edilebilecek kıymetlerde değişikliğe gitti.

9 MART:

- Fitch Ratings Direktörü Douglas Winslow, Türkiye’de enflasyonun 2021 sonunda yüzde 11'e, 2022 sonunda yüzde 9,2 seviyesine gerilemesinin beklendiğini duyurdu.

- OECD, küresel ekonomiye yönelik büyüme tahminini yüzde 4,2’den yüzde 5,6’ya yükseltti. Kuruluş Türkiye’ye yönelik büyüme beklentisini ise 2021 için yüzde 2,9'dan yüzde 5,9'a, 2022 için yüzde 3,2'den yüzde 3'e revize etti.

10 MART:

- Moody's, Kovid-19 salgınının birçok sektör ve ülke için hala önemli bir kredi riski oluşturduğunu belirterek, çoğu ekonominin 2022'ye kadar salgın öncesi faaliyet seviyelerine dönemeyeceğini bildirdi.

11 MART:

- Cari işlemler hesabı ocakta 1 milyar 867 milyon dolar açık verirken, 12 aylık cari işlemler açığı 36 milyar 599 milyon dolar oldu.

- ABD Başkanı Joe Biden, Kongre'den geçen, Kovid-19 salgınının etkileriyle mücadele 1,9 trilyon dolarlık ekonomik destek paketini onayladı.

- ECB, piyasa beklentileri doğrultusunda, faiz oranları ve PEPP'te değişikliğe gitmedi. ECB Başkanı Lagarde, kararın ardından yaptığı açıklamada, tahvil getirilerindeki son artışın daha geniş finansman koşulları için risk teşkil ettiğini belirterek, "Avro Bölgesi'nin 2021'de yüzde 4, 2022'de 4,1 ve 2023'te yüzde 2,1 büyümesini bekliyoruz." dedi.

17 MART:

- Fed politika faizinde ve varlık alım programında değişikliğe gitmedi.

- Fitch Ratings, Türkiye'ye ilişkin büyüme tahminini 2021 için yüzde 3,5'ten 6,7'ye, 2022 için yüzde 4,5'ten 4,7'ye yükseltti.

18 MART:

- TCMB, politika faizini 200 baz puan artırarak yüzde 19'a yükseltti. Kurul, söz konusu karara gerekçe olarak; "Enflasyon beklentileri, fiyatlama davranışları ve orta vadeli enflasyon görünümü üzerinde oluşan yukarı yönlü riskleri" gösterirken, önden yüklemeli ve güçlü bir ilave parasal sıkılaştırma yapılmasına karar verildiğini bildirdi.

- ECB Başkanı Lagarde, Avro Bölgesi için kısa vadede ekonomik belirsizliklerin devam ettiğini belirterek, ECB'nin tüm araçlarla gerekli ayarlamaları yapmaya hazır olduğunu söyledi.

19 MART:

- BoJ, faizlerde değişikliğe gitmezken, para politikasını daha da esnetecek kararlar aldı. Bankanın Eylül 2016'dan bu yana ilk kez para politikasını kapsamlı bir şekilde değerlendirdiği toplantıda, devlet tahvili getirilerine yönelik hedef bant artı-eksi yüzde 0,20'den, artı-eksi yüzde 0,25 bandına genişletildi.

20 MART:

- Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile TCMB Başkanı Naci Ağbal görevinden alınarak, yerine Prof. Dr. Şahap Kavcıoğlu atandı.

21 MART:

- TCMB Başkanı Kavcıoğlu, yaptığı yazılı açıklamada, enflasyonda kalıcı düşüşü sağlama temel hedefi doğrultusunda para politikası araçlarının etkin bir şekilde kullanılmaya devam edileceğini belirtti.

22 MART:

- PBoC, politika faizi olarak baz alınan kredi faiz oranını değiştirmeyerek yüzde 3,85 düzeyinde tuttu.

- Borsada işlemler, Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi'nin çalışmasıyla iki kez durduruldu.

23 MART:

- BoJ, 1 Nisan'dan itibaren sadece TOPIX endeksindeki Borsa Yatırım Fonları'ndan (ETF) alım gerçekleştireceğini, Nikkei endeksleriyle bağlantılı ETF'lerden alım yapmayacağını duyurdu.

- Borsada işlemler, Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi'nin çalışmasıyla iki kez durduruldu.

24 MART:

- Moody's, Avrupa'da Kovid-19 salgınıyla mücadele kapsamında uygulanan kısıtlamaların bu yılın ilk yarısında tüketimi baskılamasının beklendiğini duyurdu.

- S&P, ABD ekonomisine yönelik 2021 yılı büyüme tahminini yüzde 4,2'den yüzde 6,5'e yükseltti.

25 MART:

- S&P, Avro Bölgesi'nin bu yıl yüzde 4,2 ve gelecek yıl yüzde 4,4 büyüyeceğini öngördü.

26 MART:

- IMF, Avro Bölgesi'ndeki bankaların sermaye oranlarındaki düşüşe rağmen Kovid-19 salgının olumsuz etkilerine dayanacak ve ekonomik toparlanmayı finanse edecek kadar sermayeye sahip olduğunu bildirdi.

27 MART:

- S&P, Almanya'nın uzun vadeli kredi notunu "AAA" ve not görünümünü "durağan" olarak teyit etti.

30 MART:

- TCMB Başkan Yardımcısı Murat Çetinkaya'nın görevine son verildi, yerine Mustafa Duman getirildi.

- AB'nin finansal piyasa otoritesi, Moody's'e işlemlerindeki menfaat çatışması nedeniyle 3 milyon 703 bin avro para cezası kesti.

31 MART:

- Dünya Bankası, Türkiye ekonomisine ilişkin büyüme tahminini 2021 için yüzde 4,5'ten yüzde 5'e, 2022 için yüzde 5'ten yüzde 4,5'e revize etti. Banka, Türkiye ekonomisinin 2023'te ise yüzde 4,5 büyüyeceği öngörüsünde bulundu.

- İngiltere ekonomisi, 2020'de yıllık bazda yüzde 9,8 ile küresel finans krizinde yaşananın yaklaşık iki katı düzeyinde küçüldü.

Dünya çapında birçok ülkenin artan vaka sayıları nedeniyle yeniden kapanmaya başvurdukları yılın ikinci çeyreğinde, enflasyondaki yükselişin "geçici mi kalıcı mı?" olduğu konusunda ayrışan ABD Merkez Bankası (Fed) yetkililerinin para politikalarında normalleşme sürecine ilişkin tartışmaları başlatması ile pay piyasalarında oynaklık arttı.

Yılın ikinci çeyreği itibarıyla yeniden ivme kazanan yeni tip koronavirüs (Kovid-19) vaka sayıları ve mutasyon endişeleri, salgının gidişatına ve ekonomilere yönelik belirsizlikleri artırdı. Rekor düzeyde mali ve parasal teşviklerin devam ettiği ve birçok ülkede kısıtlamaların yeniden devreye alındığı bu süreçte, enflasyon beklentilerindeki yükselişin sürmesi ise merkez bankalarını köşeye sıkıştırdı.

Fed'in faizlerde ve para politikasında değişikliğe gitmediği ikinci çeyrekte, Fed Açık Piyasa Komitesi (FOMC) yetkililerinin sözle yönlendirmeleri ise enflasyondaki yükselişin "geçici mi kalıcı mı?" olduğu konusunda görüş ayrılığını ortaya koydu. Söz konusu ayrışma, bankanın varlık alımlarının azaltılması (tapering) sürecinin ne zaman başlatılacağına dair tartışmaların mayıs ayı tutanaklarına yansıması ile sonuçlanırken, böylece para politikalarında normalleşmenin ilk sinyali de verilmiş oldu. Tutanakların ardından Fed Başkanı Jerome Powell'ın, "faiz artırımlarının tapering sürecinin tamamlanmasından sonra gerçekleşeceği" yönlendirmesi yatırımcılara rahat bir nefes aldırsa da ABD Hazine Bakanı Janet Yellen'ın ekonominin aşırı ısınmasını önlemek için oranlarının biraz artması gerekebileceğini belirtmesi ile risk algısı yeniden yükseldi.

Bu süreçte açıklanan verilerin ekonomik toparlanmayı teyit etmesi risk iştahını desteklerken, küresel ekonomiye ilişkin 2021 yılı büyüme tahminini Uluslararası Para Fonu (IMF) yüzde 5,5'ten yüzde 6'ya, Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) yüzde 5,6'dan yüzde 5,8'e ve Dünya Bankası yüzde 4'ten yüzde 5,6'ya yükseltti. Açıklanan ilk çeyrek büyüme rakamları ise ekonomik toparlanmanın ülkeler arasında ayrıştığını gösterdi. İlk çeyrekte ABD ekonomisi yüzde 6,4 büyürken, Avro Bölgesi ekonomileri yüzde 1,8 ve İngiliz ekonomisi yüzde 1,5 küçüldü.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) tarafında ikinci çeyrek boyunca faizlerde ve Pandemi Acil Varlık Alım Programı'nda (PEPP) değişikliğe gidilmezken, enflasyonun son dönemde yükseldiği, ancak ekonomide tam toparlanma sağlanana kadar teşviklere son verilmeyeceği vurgulandı.

Asya'da ise Japonya Merkez Bankası (BoJ), faizlerde ve para politikasında değişikliğe gitmemesine rağmen salgının etkilerine karşı finansman desteği sağladığı özel programının süresini 6 ay uzattı ve iklim değişikliğiyle mücadele için yeni bir fon sağlama programı açıkladı. Öte yandan bankanın projeksiyonları enflasyonun 2023 mali yılında yüzde 1 olacağını ortaya koyarak, 8 yıldır BoJ Başkanlığı görevini yürüten Haruhiko Kuroda'nın ultra gevşek para politikalarına rağmen 10 yıllık zaman diliminde yüzde 2'lik enflasyon hedefini tutturamayacağına işaret etti.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafında ise ikinci çeyrekte politika faizi yüzde 19 düzeyinde korunurken, Çin Merkez Bankası (PBoC) ile 30 Mayıs 2019'da imzalanan ikili para takası (swap) anlaşması 35,1 milyar lira ve 23 milyar Çin yuanı artırılarak toplam 46 milyar lira ve 35 milyar Çin yuanına çıkarıldı.

Söz konusu gelişmelerle Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, nisanda yüzde 0,44 ve mayısta yüzde 1,62 yükselmesinin ardından haziranda yüzde 4,5 geriledi. Endeks böylece, ikinci çeyreği yüzde 2,54 değer kaybıyla 1.356,34 puandan tamamladı. Dolar/TL ise 7,98-8,81 bandında seyrettiği ikinci çeyreği önceki çeyreğe kıyasla yüzde 5,6 artışla 8,7086'dan kapattı.

ABD'nin 10 yıllık tahvil faizleri ikinci çeyrekte düşüş trendine girerek yüzde 1,75 seviyelerinden yüzde 1,35'e kadar gerilerken, Türkiye'de uzun vadeli tahvil faizleri yüzde 17 sınırına kadar indi. Altının ons fiyatı ise nisan ve mayıs aylarında sırasıyla yüzde 3,6 ve yüzde 7,8 yükselmesinin ardından haziranda Fed'in normalleşme sürecini tartışmaya açmasıyla yüzde 7,2 gerileyerek kazançlarının büyük bir kısmını geri verdi ve ikinci çeyreği 1.770,44 dolardan tamamladı. Aynı süreçte yurt içinde gram altının fiyatı ise kurdaki yükselişin etkisiyle yüzde 9,5'lik artışla 495,7 liradan kapandı.

AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, yılın ikinci çeyreğindeki önemli gelişmeler şöyle:

1 NİSAN:

- SPK, 10 yabancı yatırım kuruluşuna usulsüz açığa satış işlemlerinde bulunulması nedeniyle toplam 26,4 milyon lira idari para cezası uygulanmasına karar verdi.

5 NİSAN:

- IMF, düşük gelirli 28 ülkeye acil borç servisi yardımını 15 Ekim 2021'e kadar uzattı.

6 NİSAN:

- IMF, bu yıla ilişkin küresel büyüme tahminini yüzde 5,5'ten yüzde 6'ya çıkardı. Fon ayrıca, Türkiye ekonomisinin 2021'de yüzde 6, 2022'de yüzde 3,5 büyüyeceğini öngördü.

7 NİSAN:

- Fed'in 16-17 Mart'ta düzenlenen toplantısına ait tutanaklar, maksimum istihdam ve fiyat istikrarı hedeflerinde kayda değer bir ilerleme sağlanmasının biraz zaman alacağını ve varlık alımlarının mevcut hızda devam edeceğini ortaya koydu.

- BDDK'nın tasarruf finansman şirketleri hakkında yönetmeliği yürürlüğe girdi.

8 NİSAN:

- Fed Başkanı Jerome Powell, ekonomi normalleşirken fiyatlarda geçici artışın görülebileceğini ancak kalıcı enflasyon beklemediklerini söyledi.

- ECB'nin mart ayı toplantı tutanaklarında, Avro Bölgesi ekonomilerinde son tahvil getirilerindeki artışa rağmen, bankanın yönetim konseyince PEPP miktarının yeterli görüldüğü bildirildi.

2 NİSAN:

- Cari işlemler hesabı şubatta 2 milyar 610 milyon dolar açık verirken, 12 aylık cari işlemler açığı 37 milyar 786 milyon dolar oldu.

8 NİSAN:

- BDDK, tasarruf finansman şirketlerinden 23'ünün tek başına, 12'sinin ise 5 şirket çatısı altında birleşmek üzere toplam 35 şirketin intibak başvurusunda bulunduğunu bildirdi.

14 NİSAN:

- Fed Başkanı Jerome Powell, faiz artırımından önce tahvil alımlarının azaltılacağının sinyalini vererek, "Geçen aralık ayından bu yana hedeflerimize yönelik önemli ilerlemeler kaydettiğimizde varlık alımlarını azaltacağımız zamana ulaşacağız. Bu, büyük olasılıkla faiz oranlarını yükseltmeyi düşündüğümüz zamandan çok önce olur." dedi.

- ECB Başkanı Christine Lagarde, Avro Bölgesi ekonomisinin hala parasal ve mali teşviklerle ayakta durduğunu belirterek, ekonomide tam toparlanma sağlanana kadar bu teşviklere son verilemeyeceğini söyledi.

15 NİSAN:

- TCMB, politika faizini değiştirmeyerek yüzde 19 düzeyinde bıraktı.

16 NİSAN:

- TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu, 128 milyar dolar tutarındaki rezervin akıbetine ilişkin iddialara yanıt verdi.

- TCMB'nin Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik'i yürürlüğe girdi.

- Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, Rusya'nın "BBB" olan kredi notunun son ABD yaptırımlarına karşı dirençli olduğunu bildirdi.

- BDDK, Ekonomi Reformları Eylem Planı kapsamında, bankaların iş modellerinin vatandaşın hak ve menfaatlerine uygunluğunu değerlendiren Bireysel Bankacılık Analiz ve Derecelendirme Model'ini geliştirdi.

20 NİSAN:

- PBoC, politika faizi olarak baz alınan kredi faiz oranını değiştirmeyerek yüzde 3,85 düzeyinde tuttu.

- Dünya Bankası, gelişmekte olan 17 ülke için Kovid-19 aşılarının alımı ve dağıtımı kapsamında sağlanan finansmanın 2 milyar dolara ulaştığını bildirdi.

22 NİSAN:

- ECB, piyasa beklentileri doğrultusunda, faiz oranları ve PEPP'in toplam büyüklüğünde değişikliğe gitmedi. ECB Başkanı Christine Lagarde, karar sonrası yaptığı açıklamada, Avro Bölgesi'nde daha geniş finansman koşullarına ilişkin risklerin devam ettiğini belirtti.

24 NİSAN:

- S&P, İngiltere'nin uzun ve kısa vadeli kredi notunu "AA/A-1+" ve not görünümünü "durağan" olarak teyit etti.

27 NİSAN:

- BoJ, faizlerde ve para politikasında değişikliğe gitmezken, 2022 mali yılına ilişkin büyüme beklentisini yüzde 3,9'dan yüzde 4'e, enflasyon tahminini yüzde 0,5'ten yüzde 0,1'e revize etti. Bankanın tahminlerine göre, enflasyonun 2023 mali yılında yüzde 1 düzeyinde olacağı beklenirken, bu da 8 yıldır BoJ Başkanlığı görevini yürüten Haruhiko Kuroda'nın ultra gevşek para politikalarına rağmen 10 yıllık zaman diliminde yüzde 2'lik enflasyon hedefini tutturamayacağına işaret etti.

28 NİSAN:

- Fed, beklentiler doğrultusunda politika faizinde ve varlık alımlarında değişikliğe gitmezken, enflasyondaki yükselişin geçici faktörlerden kaynaklandığı ve ABD ekonomisini desteklemek için tüm araçları kullanılacağı mesajını yineledi. Fed Başkanı Powell, karar sonrası yaptığı açıklamada, varlık alımlarını azaltmayı konuşmanın henüz zamanı olmadığını söyledi.

- SPK ile Azerbaycan Cumhuriyeti Merkez Bankası arasında ikili iş birliği mutabakatı imzalandı.

29 NİSAN:

- TCMB'nin yılın ikinci Enflasyon Raporu'nda, "Enflasyonun, yüzde 70 olasılıkla, 2021 sonunda orta noktası yüzde 12,2 olmak üzere, yüzde 10,0 ile yüzde 14,4 aralığında, 2022 sonunda orta noktası yüzde 7,5 olmak üzere yüzde 5,0 ile yüzde 10,0 aralığında gerçekleşeceği tahmin edilmektedir." denildi.

- TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu, rapora ilişkin düzenlenen toplantıda, yılın ikinci yarısından sonra enflasyonda düşüş öngördüklerini belirterek, "Bu tahmin ışığında gerçekleşen ve beklenen enflasyonun üzerinde bir reel getirinin korunacağını söyleyebilirim." açıklamasını yaptı.

3 MAYIS:

- S&P, Türk katılım bankalarının son 5 yılda sağlıklı bir hızla büyüdüğünü, Türkiye'nin enerji dönüşümü ve elektrikli otomobil üretme hedefinin sosyal ve yeşil İslami finans ürünlerinin kullanımını artırabileceğini bildirdi.

4 MAYIS:

- ABD Hazine Bakanı Janet Yellen, hükümet harcamaları nedeniyle ekonominin "aşırı ısınmasını" önlemek için faiz oranlarının biraz artması gerekebileceğini söyledi.

6 MAYIS:

- TCMB, politika faizini değiştirmeyerek yüzde 19 düzeyinde bıraktı.

- Moody's, küresel ticaretin 2021'de toparlanmaya devam edeceğini ve yüzde 7 ila 9 arasında büyümesinin beklendiğini bildirdi.

- BoE, beklentiler dahilinde politika faizini değiştirmeyerek yüzde 0,1 seviyesinde bırakırken, tahvil alım planının hızının yavaşlatıldığını ancak paketin genel boyutunun değişmediğini duyurdu.

7 MAYIS:

- IMF Başkanı Kristalina Georgieva, Kovid-19 salgınıyla mücadele kapsamında sağlanan politika desteğinin çok dikkatli bir şekilde geri çekilmesi uyarısında bulunarak, dünyanın yükselen faiz oranlarına hazırlanması gerektiğini söyledi.

11 MAYIS:

- Cari işlemler hesabı martta 3 milyar 329 milyon dolar açık verirken, 12 aylık cari işlemler açığı 36 milyar 192 milyon dolar oldu.

12 MAYIS:

- İngiliz ekonomisi, ilk çeyrekte yüzde 1,5 daraldı.

17 MAYIS:

- Fitch Ratings, dijital para birimlerine ilişkin risklerin iyi yönetilememesi durumunda finansal sistemde aksamalar görülebileceğini belirtti.

18 MAYIS:

- Fitch Ratings, küresel çapta yaşanan çip sıkıntısının otomobil üreticilerinin tahmini yıllık satışlarının yüzde 5'ine mal olacağını bildirdi.

19 MAYIS:

- Fed'in 3-4 Mayıs'ta düzenlenen toplantısına ait tutanaklar, bazı yetkililerin, ekonominin hedefler doğrultusunda hızlı ilerlemesine bağlı olarak gelecek toplantılarda varlık alımlarının hızını ayarlamaya yönelik bir planı tartışmaya başlamanın uygun olabileceğini belirttiğini ortaya koyması ile para politikalarında normalleşmenin ilk sinyali verildi.

20 MAYIS:

- PBoC, politika faizi olarak baz alınan kredi faiz oranını değiştirmeyerek yüzde 3,85 düzeyinde tuttu.

21 MAYIS:

- IMF, 2021 sonu itibarıyla tüm ülkelerde nüfusun en az yüzde 40'ının, 2022'nin ilk yarısında ise en az yüzde 60'ının aşılanmasıyla Kovid-19 salgınını sona erdirmeye yönelik 50 milyar dolarlık bir öneri açıkladı.

27 MAYIS:

- ABD ekonomisi, yılın ilk çeyreğinde yüzde 6,4 büyüdü.

- Dünya Bankası Türkiye Ülke Direktörü Auguste Tano Kouame, geçen yıl tüm dünyada küçülme gerçekleştiğini ancak Türkiye'nin, daralmayan nadir ülkelerden biri olduğunu belirterek, "Türkiye, 2020’de yüzde 1,8 büyüdü. Bu da aslına bakarsanız büyük ekonomiler açısından çok önemli bir oran." dedi.

28 MAYIS:

- TCMB tarafından yayımlanan yılın ilk Finansal İstikrar Raporu'nda, "Yılın geri kalanında sıkı parasal duruşun etkilerinin belirginleşmesiyle cari dengede ve enflasyon görünümünde beklenen iyileşme makrofinansal istikrarı destekleyecektir." denildi.

29 MAYIS:

- S&P, Türkiye'nin kredi notu ve not görünümüne ilişkin güncelleme yapılmadığını duyurdu.

31 MAYIS:

- OECD, 2021 büyüme tahminini küresel ekonomi için yüzde 5,6’dan yüzde 5,8’e yükseltti. Kuruluş, Türkiye ekonomisine yönelik büyüme beklentisini ise 2021 için yüzde 5,9'dan yüzde 5,7'ye, 2022 için 3'ten yüzde 3,4'e revize etti.

4 HAZİRAN:

- BDDK'nın sır niteliğindeki bilgilerin paylaşılması hakkında yayımladığı yönetmelik ile bankaların 1 Ocak 2022'den itibaren müşteri ve banka sırrı niteliğindeki bilgilerin paylaşımını koordine etmek amacıyla Bilgi Paylaşım Komitesi kurmaları zorunlu kılındı.

5 HAZİRAN:

- Moody’s, Türkiye’nin kredi notu ve görünümüne ilişkin güncelleme yapılmadığını duyurdu.

8 HAZİRAN:

- Dünya Bankası, küresel ekonomiye ilişkin büyüme beklentisini 2021 için yüzde 4'ten yüzde 5,6'ya, 2022 için yüzde 3,8'den yüzde 4,3'e revize ederken, 2023 için yüzde 3,1 düzeyinde belirledi. Banka, Türkiye ekonomisine ilişkin büyüme beklentilerini ise 2021 için yüzde 5, 2022 ve 2023 için yüzde 4,5 seviyesinde korudu.

- Avro Bölgesi ekonomisi ilk çeyrekte yıllık yüzde 1,8, çeyreklik bazda yüzde 0,6 küçüldü.

10 HAZİRAN:

- ECB, faiz oranlarında ve PEPP'in toplam büyüklüğünde değişikliğe gitmedi. ECB Başkanı Christine Lagarde, karar sonrası yaptığı açıklamada, enflasyon oranının son aylarda yükseldiğini, artışın yılın ikinci yarısında da devam edeceğini söyledi.

- ABD'de yıllık enflasyon mayısta Ağustos 2008'den bu yana ilk kez yüzde 5'e çıktı.

11 HAZİRAN:

- TCMB, Beklenti Anketi'nin ismini, sonuçların TCMB'nin kurumsal beklenti ve tahminlerini yansıttığı yönündeki yanlış anlaşılmanın önüne geçilmesi amacıyla Piyasa Katılımcıları Anketi olarak değiştirdi.

14 HAZİRAN:

- Cari işlemler hesabı nisanda 1 milyar 712 milyon dolar açık verirken, 12 aylık cari işlemler açığı 32 milyar 737 milyon dolar oldu.

15 HAZİRAN:

- TCMB ile Çin Halk Cumhuriyeti Merkez Bankası arasında 30 Mayıs 2019'da imzalanan ikili para takası (swap) anlaşması 35,1 milyar lira ve 23 milyar Çin yuanı artırılarak toplam 46 milyar lira ve 35 milyar Çin yuanına çıkarıldı.

16 HAZİRAN:

- Fed, beklentiler doğrultusunda politika faizinde ve varlık alımlarında değişikliğe gitmezken, 2021 yılına ilişkin enflasyon beklentilerini yükseltti. Fed Başkanı Powell, kararın ardından yaptığı açıklamada, enflasyondaki yükselişin geçici olduğuna inandıklarını ancak tersi duruma da hazırlıklı olmaları gerektiğini belirterek, "Komite için yakın dönemin en önemli konusu varlık alımları. Varlık alımlarını azaltmadan önce piyasa gerekli şekilde bilgilendirilecek." dedi.

17 HAZİRAN:

- TCMB, politika faizini değiştirmeyerek yüzde 19 düzeyinde bıraktı.

- Fitch Ratings, Brent türü ham petrolün varili için fiyat beklentisini 2021 için 58 dolardan 63 dolara, 2022 için 53 dolardan 55 dolara revize etti.

18 HAZİRAN:

- BoJ, faizlerde ve para politikasında değişikliğe gitmezken, salgının etkilerine karşı finansman desteği sağladığı özel programının süresini 6 ay uzattı ve iklim değişikliği ile mücadele için yeni bir fon sağlama programı açıkladı.

- ECB, bankalar için mevcut kaldıraç esneklik oranını, 2022 yılının mart ayına kadar uzattı.

21 HAZİRAN:

- PBoC, politika faizi olarak baz alınan kredi faiz oranını değiştirmeyerek yüzde 3,85 düzeyinde tuttu.

- ECB Başkanı Christine Lagarde, ekonomik aktivitenin bu çeyrekten itibaren hızlanmasını beklediklerini bildirdi.

- BDDK, salgın döneminde banka ve tüketicilere yönelik devreye aldığı bazı destekleyici tedbirlerin uygulama süresini 30 Eylül'e kadar uzattı.

23 HAZİRAN:

- Fed Başkanı Powell, yalnızca enflasyon korkusuna dayanarak faiz oranlarını önden yüklemeli bir şekilde artırmayacaklarını belirterek, "Enflasyondaki 'geçici' söylemine önemli oranda güveniyorum. Yüzde 5 enflasyon kabul edilebilir değil ve 1970'lerde gibi bir enflasyon görmemiz oldukça olasılık dışı." dedi.

24 HAZİRAN:

- BoE, beklentiler dahilinde politika faizini değiştirmeyerek yüzde 0,1 seviyesinde bırakırken, tahvil alım programını da değiştirmedi.

25 HAZİRAN:

- Fed, "stres testi"ne tabi tuttuğu en büyük 23 Amerikan bankasının ağır bir ekonomik durgunluk halinde hane halkı ve şirketlere kredi vermeye devam edebilecek sermaye kriterlerine sahip olduğunu açıkladı.

- ECB, 30 milyar avrodan fazla varlığa sahip olan "sistemik" yatırım şirketlerini denetlemeye başlayacağını duyurdu.

28 HAZİRAN:

- Almanya Merkez Bankası (Bundesbank) Başkanı Jens Weidmann, ECB'nin PEPP kapsamındaki net alımlarının ileride kademeli azaltılması gerektiğini söyledi.

29 HAZİRAN:

- Dünya Bankası, Çin ekonomisi için 2021 büyüme tahminini yüzde 8,1'den yüzde 8,5'e çıkardı.

Gıda ve enerji fiyatlarındaki yükseliş öncülüğünde enflasyona ilişkin yukarı yönlü risklerin arttığı ve para politikalarında normalleşme yönünde ilk adımın 2021'de atılacağı sinyalinin verildiği üçüncü çeyrekte, Çin'de emlak sektörüne yönelik borç çevirme endişeleri risk algısını artırarak pay piyasalarında sert düşüşler yaşanmasına neden oldu.

Dünya genelinde vaka sayılarının temmuzda son ayların en yüksek seviyelerine çıkması salgında dördüncü dalga endişelerini güçlendirirken, birçok ülkede yeni kısıtlamaların gündeme gelmesi küresel piyasalar üzerinde baskı yarattı. Diğer taraftan gıda ve enerji fiyatlarındaki artış nedeniyle enflasyonun beklenenden daha uzun bir süre yüksek seviyelerini koruyacağı yönündeki görüşler ağırlık kazandı. Açıklanan veriler de yüksek enflasyon endişelerini destekledi.

Bu dönemde, ABD'de enflasyon haziranda yüzde 5,4 ile 13 yılın en yüksek artışını kaydetti. Almanya'da ise temmuzda yüzde 3,8 olan yıllık enflasyon, ağustosta yüzde 3,9'a çıkarak Aralık 1993'ten bu yana en yüksek seviyeyi gördü. İngiltere'de ağustosta yüzde 3,2 ile 9 yılın en yüksek seviyesine ulaşan enflasyon, Avro Bölgesi'nde yüzde 3'le son 10 yılın zirvesinde gerçekleşti.

Tüm bunlara Çinli gayrimenkul şirketi Evergrande'nin iki tahvil faizi ödemesini gerçekleştirememesi ve enerji krizinin küresel ekonomik aktiviteye ilişkin beklentileri olumsuz etkilemesi eklenince, küresel risk algısı negatif etkilendi. Bu gelişmelerle dünyanın önde gelen ülke borsalarında temmuz ve ağustos ayında yaşanan yükseliş, eylülde yerini düşüşe bıraktı. Söz konusu ayda borsalar ABD'de ortalama yüzde 5'e yakın, Avrupa'da yüzde 2'nin üzerinde değer kaybetti.

Merkez bankaları cephesinde, ABD Merkez Bankası (Fed), politika faizinde ve varlık alımlarında değişikliğe gitmediği üçüncü çeyrekte, para politikasının etkin uygulanması ve düzenli piyasa işleyişini desteklemek için 2 yeni repo programı açıkladı. Sözle yönlendirmeler kapsamında ise Fed Başkanı Jerome Powell'ın Jackson Hole toplantısında yaptığı konuşmada, istihdam piyasasındaki toparlanmanın devam etmesi durumunda varlık alımlarının azaltılmasına (tapering) bu yıl başlanabileceğini, faiz artırımı konusunda aceleci davranılmayacağını belirtmesi öne çıktı. Böylece tapering sürecinin bu yıl içinde başlayacağı sinyali verilmiş oldu.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) tarafında ikinci çeyrek boyunca faiz oranları ve Pandemi Acil Varlık Alım Programı'nın (PEPP) toplam büyüklüğünde değişikliğe gidilmezken, tahvil alımlarının son iki çeyreğe göre daha düşük hızla olabileceği duyuruldu. Banka ayrıca, faiz oranlarına ilişkin sözle yönlendirmesinde değişikliğe giderken, PEPP kapsamındaki alımların aralık ayında ele alınacağı sinyalini verdi.

Japonya ve Çin merkez bankaları tarafında ise para politikalarında temkinli ve istikrarlı duruşun ikinci çeyrekte devam ettiği görüldü.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), eylülde 16 ayın ardından ilk kez faiz indirimine giderek politika faizini 100 baz puanlık azalttı ve yüzde 18'e çekti. Banka, söz konusu kararın para politikasının etkileyebildiği talep unsurları, çekirdek enflasyon gelişmeleri ve arz şoklarının yarattığı etkilerin ayrıştırılmasına yönelik analizlerin değerlendirilerek alındığını bildirdi. Aynı ay içinde Türk lirası zorunlu karşılıkların döviz cinsinden tesis edilmesi imkanı azami oranını yüzde 10'dan sıfıra çeken TCMB, döviz cinsinden mevduat/katılım fonuna uygulanan zorunlu karşılık oranlarını ise tüm vade dilimlerinde 200 baz puan artırdı. Banka ayrıca, Güney Kore Merkez Bankası'yla da 17,5 milyar liralık (2,3 trilyon Güney Kore wonu) swap anlaşması imzaladı.

Uluslararası kurum ve kuruluşlar üçüncü çeyrekte Türkiye'ye ilişkin büyüme beklentilerini bir kez daha yukarı yönlü revize ederken, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), makro ihtiyati tedbirler kapsamında kredi kartlarında taksitlendirme sürelerini kuyum, mobilya ve elektrikli eşya alımlarında 3'er ay, taşıt alımlarında kredi vade sınırlarını nihai fatura değerlerine göre 12'şer ay indirdi.

Öte yandan BDDK, nisan ayında yürürlüğe giren yönetmeliği kapsamında tasarruf finansman faaliyeti yürüten ancak şartları sağlamayan 21 şirketin intibak taleplerinin reddine ve tasfiyelerine, 6'sının intibak sürecinin devam ettirilmesine, 8'inin ise iradi tasfiyeye yönlendirilmesine karar verildiğini duyurdu.

Söz konusu gelişmelerle Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, temmuzda yüzde 2,70 ve ağustosta yüzde 5,68 yükselmesinin ardından eylülde yüzde 4,46 geriledi. Endeks böylece, üçüncü çeyreği yüzde 3,69 değer kazancıyla 1.406,39 puandan tamamladı. Dolar/TL ise 8,26-8,96 bandında seyrettiği üçüncü çeyreği önceki çeyreğe kıyasla yüzde 2,1 artışla 8,8902'den kapattı.

ABD'nin 10 yıllık tahvil faizleri üçüncü çeyreğe düşüşle başlamasının ardından ağustos ve eylül aylarındaki yükselişi ile yeniden 1,60 seviyelerini test ederken, Türkiye'de uzun vadeli tahvil faizleri üçüncü çeyreği yüzde 18,5 seviyesinden kapattı. Altının ons fiyatı ise dalgalı bir seyir izlediği üçüncü çeyreği önceki çeyreğe kıyasla yüzde 0,8'lik azalışla 1.757,10 dolardan tamamladı. Aynı süreçte yurt içinde gram altının fiyatı ise yüzde 1,3 artışla 502,2 liradan kapandı.

AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, yılın üçüncü çeyreğindeki önemli gelişmeler şöyle:

1 TEMMUZ:

- TCMB, Türk lirası zorunlu karşılıkların döviz cinsinden tesis edilmesi imkanı azami oranını yüzde 20'den yüzde 10'a düşürdü. Banka ayrıca, döviz cinsinden mevduat/katılım fonuna uygulanan zorunlu karşılık oranlarını tüm vade dilimlerinde 200 baz puan artırdı.

- BDDK, makro ihtiyati tedbirler kapsamında kredi kartlarında taksitlendirme sürelerini kuyum, mobilya ve elektrikli eşya alımlarında 3'er ay düşürürken, taşıt alımlarında kredi vade sınırlarını nihai fatura değerlerine göre 12'şer ay indirdi. Kurul ayrıca, bireysel kredi kartları ile ihtiyaç kredilerine ilişkin risk ağırlıklarını yükseltti.

2 TEMMUZ:

- BDDK, tasarruf finansman faaliyeti yürüten ancak şartları sağlamayan 21 şirketin intibak taleplerinin reddine ve tasfiyelerine karar verdi. Kurul, söz konusu şirketlerden 6'sının intibak sürecinin devam ettirilmesine, 8'inin ise iradi tasfiyeye yönlendirilmesine karar verildiğini duyurdu.

7 TEMMUZ:

- Fed'in 15-16 Haziran toplantısına ait tutanaklar, varlık alımının azaltılmasının değerlendirmeye başlanmasına yönelik hedeflerde "önemli ölçüde ilerleme" şartının henüz sağlanmadığını ortaya koydu.

- SPK, 32 gerçek ve bir tüzel kişinin işlemlerinde piyasa dolandırıcılığı makul şüphesi bulunması nedeniyle 6 ay işlem yasağı uygulanacağını açıkladı.

8 TEMMUZ:

- BDDK, vatandaşın ve iş dünyasının salgın koşullarından normale geçiş döneminde finansman erişimini kolaylaştıracak, kredi sisteminin etkin çalışmasına daha fazla katkıda bulunacak kararlar aldı.

9 TEMMUZ:

- Fed, Kovid-19 salgınının etkilerinin ABD ekonomisinde hissedilmeye devam ettiğini belirterek, yakın vadede enflasyon görünümüne ilişkin yukarı yönlü risklerin arttığını bildirdi.

- Cari işlemler hesabı mayısta 3 milyar 81 milyon dolar açık verirken, 12 aylık cari işlemler açığı 31 milyar 858 milyon dolar oldu.

- ECB, Avro Bölgesi’nde milli gelirin 2022'nin ilk çeyreğinde yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgını öncesindeki seviyeyi aşmasının beklendiğini bildirdi.

13 TEMMUZ:

- ABD'de enflasyon haziranda yüzde 5,4 ile 13 yılın en yüksek artışını kaydetti.

14 TEMMUZ:

- Fed Başkanı Jerome Powell, ekonominin politika değişikliği için ulaşması gereken hedeflerden hala uzakta olduğunu söyledi.

- TCMB, politika faizini değiştirmeyerek yüzde 19 düzeyinde bıraktı.

15 TEMMUZ:

- IMF, Almanya ekonomisinin bu yıl yüzde 3,6 ve gelecek yıl yüzde 4,1 büyüyeceği tahmininde bulundu.

- Dünya Bankası, 2021 mali yılında Kovid-19 salgınından kaynaklı sağlık, ekonomik ve sosyal etkilerle mücadele için Türkiye'ye toplam miktarı 1,5 milyar doları bulan 5 kritik kalkınma projesi için finansman desteği sağlandığını bildirdi.

16 TEMMUZ:

- BoJ, faizlerde ve para politikasında değişikliğe gitmezken, 2021 mali yılına ilişkin enflasyon orta noktası tahminini yüzde 0,1'den yüzde 0,6'ya yükseltti, büyüme beklentisini ise yüzde 4'ten yüzde 3,8'e düşürdü.

19 TEMMUZ:

- Dünya Bankası Grubunun Kovid-19 salgınının tıbbi, ekonomik ve sosyal etkileriyle mücadele için son 15 ayda 157 milyar doların üzerinde kaynak kullandığı bildirildi.

20 TEMMUZ:

- Çin Merkez Bankası (PBoC), politika faizi olarak baz alınan kredi faiz oranını değiştirmeyerek yüzde 3,85 düzeyinde tuttu.

22 TEMMUZ:

- IMF, ABD ekonomisinin bu yıl yüzde 7 ve gelecek yıl yüzde 4,9 büyüyeceği tahmininde bulundu.

26 TEMMUZ:

- Dünya Bankası ve Kovid-19 Aşıları Küresel Erişim Programı (COVAX), gelişmekte olan ülkelere yönelik aşı tedariki için yeni bir finansman mekanizması duyurdu.

27 TEMMUZ:

- IMF, küresel ekonomik büyüme tahminini 2021 için yüzde 6’da bırakırken, 2022 için yüzde 4,4'ten yüzde 4,9'a yükseltti.

28 TEMMUZ:

- Fed, beklentiler doğrultusunda politika faizinde ve varlık alımlarında değişikliğe gitmezken, para politikasının etkin uygulanması ve düzenli piyasa işleyişini desteklemek için 2 yeni repo programını açıkladı. Fed Başkanı Powell, karar sonrası yaptığı açıklamada, faiz oranlarını artırmayı düşünmekten çok uzak olduklarını, varlık alım hızını ayarlamayı değerlendirdiklerini ve bunun zamanlaması hakkında herhangi bir karar vermediklerini bildirdi.

29 TEMMUZ:

- TCMB'nin yılın üçüncü Enflasyon Raporu'nda, "Enflasyonun, yüzde 70 olasılıkla, 2021 sonunda orta noktası yüzde 14,1 olmak üzere, yüzde 12,2 ile yüzde 16,0 aralığında; 2022 sonunda orta noktası yüzde 7,8 olmak üzere yüzde 5,4 ile yüzde 10,2 aralığında gerçekleşeceği tahmin edilmektedir." denildi.

- TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu, rapora ilişkin düzenlenen toplantıda, "Öngörülerimiz, enflasyonda kısa vadede gözlenebilecek hareketin geçici olacağını ve enflasyonun yılın son çeyreğinde belirgin şekilde düşeceğini gösteriyor." açıklamasını yaptı.

- BDDK, selden etkilenen bölgelerde kredi kartı taksitlerinin 1 Ocak 2022'ye kadar iki katına çıkarıldığını bildirdi.

3 AĞUSTOS:

- IMF Guvernörler Kurulu, Kovid-19 salgınıyla mücadelede küresel likiditeyi artırmak amacıyla 650 milyar dolarlık özel çekme hakkı (SDR) olarak adlandırılan rezerv para biriminin tahsisini onayladı.

5 AĞUSTOS:

- BoE, beklentiler dahilinde politika faizini değiştirmeyerek yüzde 0,1 seviyesinde bırakırken, tahvil alım programını da değiştirmedi.

6 AĞUSTOS:

- TMSF, intibak planı yeterli görülmeyerek BDDK tarafından tasfiyesine karar verilen tasarruf finansman şirketlerinde izleyeceği yol haritasını belirledi.

12 AĞUSTOS:

- TCMB, politika faizini değiştirmeyerek yüzde 19 düzeyinde bıraktı.

- TCMB ile Güney Kore Merkez Bankası arasında 17,5 milyar liralık (2,3 trilyon Güney Kore wonu) swap anlaşması imzalandı.

14 AĞUSTOS:

- Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, Türkiye'nin kredi notunu "BB-" ve not görünümünü "durağan" olarak korudu. Kuruluş, Türkiye için bu yılki büyüme beklentisini yüzde 6,3'ten yüzde 7,9'a yükseltti.

16 AĞUSTOS:

- ECB ile ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu arasında menkul kıymet tabanlı takas işlemleri yapan kurumlara yönelik iş birliği için mutabakat zaptı imzalandı.

17 AĞUSTOS:

- Avro Bölgesi ekonomisi, ikinci çeyrekte yıllık bazda yüzde 13,6 ve çeyreklik bazda yüzde 2 büyüdü.

18 AĞUSTOS:

- Cari işlemler hesabı haziranda 1 milyar 127 milyon dolar açık verirken, 12 aylık cari işlemler açığı 29 milyar 679 milyon dolar oldu.

- Fed'in 27-28 Temmuz'daki toplantısına ait tutanaklar, yetkililer arasındaki görüş farklılıklarına rağmen varlık alımlarının hızının ekonomik koşulların bankanın hedeflerini karşılamasının ardından bu yıl düşürülmesinin muhtemel olduğunu ortaya koydu.

19 AĞUSTOS:

- BDDK, dijital bankacılıkta standartları belirleyen "Dijital Bankaların Faaliyet Esasları İle Servis Modeli Bankacılığı Hakkında Yönetmelik Taslağı"nı görüşe açtı.

20 AĞUSTOS:

- PBoC, politika faizi olarak baz alınan kredi faiz oranını değiştirmeyerek yüzde 3,85 düzeyinde tuttu.

- 26 AĞUSTOS:

- ECB'nin temmuz ayı toplantı tutanakları, bankanın yönetim konseyinin faiz oranlarına ilişkin sözle yönlendirmenin revize edilmesi gerektiğine vurgu yaptığını ortaya koydu.

- ABD ekonomisi, yılın ikinci çeyreğinde yüzde 6,6 büyüdü.

- SPK, yatırımcıların tazminine ilişkin yönetmelikte değişikliğe giderek, yurt dışında kurulmuş ve yetkilendirilmiş, yabancı hukuka tabi yabancı merkezi saklama kuruluşları ile genel saklama yetkisi bulunan yatırım kuruluşlarını tazmin kapsamından çıkardı.

27 AĞUSTOS:

- Fed Başkanı Jerome Powell, Jackson Hole'da yaptığı konuşmada, ekonominin beklendiği gibi gelişmesi halinde varlık alımlarını azaltmaya bu yıl başlamanın uygun olabileceğini belirterek, "Varlık alımlarını azaltmanın zamanlaması ve hızı, faiz oranlarındaki artışın zamanlamasına ilişkin doğrudan bir sinyal amacı taşımayacaktır." dedi.

1 EYLÜL:

- Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Moody’s, Türkiye ekonomisine yönelik 2021 yılı büyüme tahminini yüzde 5'ten yüzde 6'ya yükseltti.

2 EYLÜL:

- Fitch Ratings, ECB’nin faiz oranlarını 2025'e kadar sabit tutmasının, tahvil alımlarının ise en az 2024'e kadar devam etmesinin beklendiğini bildirdi.

6 EYLÜL:

- Moody's, Türkiye'de katılım bankacılığının toplam bankacılık varlıkları içerisindeki payının gelecek 5 yılda en az iki katına yükselmesinin beklendiğini bildirdi.

9 EYLÜL:

- ECB, piyasa beklentileri doğrultusunda, faiz oranları ve Pandemi Acil Varlık Alım Programı'nın toplam büyüklüğünde değişikliğe gitmezken, tahvil alımlarının son iki çeyreğe göre daha düşük hızla olabileceğini duyurdu. ECB Başkanı Christine Lagarde, toplantı sonrası yaptığı açıklamada, salgın alımlarında bir sonraki aşamanın ne olacağının tartışılmadığını ancak aralık ayında kapsamlı olarak ele alacaklarını söyledi.

10 EYLÜL:

- Almanya'da temmuzda yüzde 3,8 olan yıllık enflasyon, ağustosta yüzde 3,9’a çıkarak Aralık 1993'ten beri en yüksek seviyesindeki seyrini sürdürdü.

13 EYLÜL:

- Cari işlemler hesabı temmuzda 683 milyon dolar açık verirken, 12 aylık cari işlemler açığı 27 milyar 832 milyon dolar oldu.

- Dünya Bankası, önlem alınmaması durumunda iklim değişikliğinin 2050'ye kadar dünyanın 6 bölgesinden 216 milyondan fazla insanı iç göçe zorlayabileceğini öngördü.

15 EYLÜL:

- TCMB, Türk lirası zorunlu karşılıkların döviz cinsinden tesis edilmesi imkanı azami oranını yüzde 10'dan sıfıra düşürdü. Banka ayrıca, döviz cinsinden mevduat/katılım fonuna uygulanan zorunlu karşılık oranlarını tüm vade dilimlerinde 200 baz puan artırdı.

- TCMB, ASELSAN, HAVELSAN ve TÜBİTAK-BİLGEM ile ikili mutabakat zabıtları imzalayarak Dijital Türk Lirası İşbirliği Platformu oluşturduğunu duyurdu.

- İngiltere'de enflasyon ağustosta yüzde 3,2 ile 9 yılın en yüksek seviyesine ulaştı.

16 EYLÜL:

- Fitch Ratings, Türkiye'ye yönelik büyüme beklentisini 2021 için yüzde 7,9'dan yüzde 9,2'ye yükseltti. Kuruluş, Türkiye'deki ekonomik büyümenin 2022'de yüzde 3,5'e gerilemesinin ardından 2023'te yüzde 4,5'e çıkacağını öngördü.

- Dünya Bankası, veri düzensizliklerine ilişkin yürütülen soruşturma sonucunda üst düzey banka yetkililerinin Çin'in sıralamasını etkileyen verileri değiştirmek için personele baskı yaptığının belirlenmesi üzerine İş Yapma Kolaylığı Raporu'nun yayımlanmasına devam edilmeyeceğini bildirdi.

17 EYLÜL:

- TCMB, ihracat ve döviz kazandırıcı hizmetler reeskont kredileri kullanım ve geri ödeme koşullarında değişikliğe giderken, toplam reeskont kredisi limitini 30 milyar dolara yükseltti.

- BDDK, tüketici kredilerine ilişkin genel vade sınırını, kredi tutarı 50 bin TL'nin üzerinde olan krediler için 36 aydan 24 aya indirirken, salgın dönemine yönelik aldığı uygulamalarda güncellemeye gitti.

- Avro Bölgesi'nde yıllık enflasyon ağustosta yüzde 3'le son 10 yılın en yüksek seviyesine çıktı.

21 EYLÜL:

- OECD, Türkiye'ye yönelik büyüme beklentisini 2021 için yılı büyüme beklentisini yüzde 5,7’den yüzde 8,4’e yükseltirken, 2022 için yüzde 3,1 düzeyinde belirledi. Kuruluş, küresel ekonomik büyüme tahminini de 2021 için yüzde 5,8’den 5,7'ye, 2022 için yüzde 4,4'ten 4,5'e revize etti.

22 EYLÜL:

- Fed, beklentiler doğrultusunda politika faizinde ve varlık alımlarında değişikliğe gitmezken, ekonomideki gelişim beklenildiği gibi devam ederse yakında varlık alım hızının yavaşlatılabileceği sinyalini verdi. Fed Başkanı Powell, karar sonrası yaptığı açıklamada, varlık alımlarının ekonomideki toparlanmada önemli rol oynadığını ancak etkisinin büyük oranda azaldığını belirterek, "Eğer iş gücü verileri beklentilerimizle uygun gerçekleşirse kasımda bile varlık alımlarını azaltmaya başlayabiliriz." dedi.

- BoJ, faizlerde ve para politikasında değişikliğe gitmezken, iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik çabaları desteklemek amacıyla sağlayacağı fon programının detaylarını açıkladı.

- PBoC, politika faizi olarak baz alınan kredi faiz oranını değiştirmeyerek yüzde 3,85 düzeyinde tuttu.

23 EYLÜL:

- TCMB, politika faizini 100 baz puan azaltarak yüzde 18'e indirdi. Banka, söz konusu kararın para politikasının etkileyebildiği talep unsurları, çekirdek enflasyon gelişmeleri ve arz şoklarının yarattığı etkilerin ayrıştırılmasına yönelik analizlerin değerlendirilerek alındığını bildirdi.

- BoE, beklentiler dahilinde politika faizini değiştirmeyerek yüzde 0,1 seviyesinde bırakırken, tahvil alım programını da değiştirmedi.

24 EYLÜL:

- ECB Başkanı Christine Lagarde, Avro Bölgesi'nde enflasyonda yaşanan artışın geçici nedenlerden kaynaklandığını belirterek, "Gelecek yıl enflasyon tarafında çok daha istikrarlı bir ortam bekliyoruz." ifadelerini kullandı.

28 EYLÜL:

- S&P, Türkiye'ye yönelik büyüme beklentisini 2021 için yüzde 6,1'den 8,6'ya yükseltirken, 2022 için yüzde 3,3 olarak belirledi.

- Fed Başkanı Jerome Powell, enflasyonda artışa neden olan faktörlerin tahmin edilenden daha uzun sürebileceğine ilişkin Kongreyi uyardı.

- SPK Başkanı Taşkesenlioğlu, 2021'de toplam büyüklüğü 16,3 milyar TL olan 38 adet halka arz gerçekleştirildiğini bildirdi.

Küresel finansal piyasalarda yılın son çeyreğinde yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınında ortaya çıkan Omicron varyantına ilişkin endişeler ve enflasyondaki yükselişin uzun bir süre devam edeceği beklentileri merkez bankalarının para politikalarında farklılaşmasını beraberinde getirirken, yurt içinde yüksek büyüme ve düşük cari açığın önceliklendirildiği, yatırım ve istihdamın desteklenmesi amacıyla faiz indirim sürecine girildiği yeni ekonomi modeline geçildi.

Salgında 5. dalga endişelerinin Omicron varyantı ile yükseldiği yılın son çeyreğinde Asya ve Avrupa'da artan vakalar karşısında birçok ülke kısıtlayıcı tedbirlere yeniden başvurdu. Yeni varyanta karşı aşıların etkinliğinin sorgulandığı bu süreçte, ekonomik belirsizliklerin artması ile merkez bankalarının bir müddet daha destekleyici duruşu sürdüreceği beklentileri gündeme geldi. Buna karşın enflasyondaki yükselişin beklenenden daha uzun süreceğine ilişkin görüşlerin ağırlık kazanmasıyla bazı merkez bankalarının sıkı para politikalarına dönüş sürecini hızlandırdığı, birçok ülkede faizlerin artırıldığı görüldü.

Bu süreçte ABD Merkez Bankası (Fed) Mart 2020'de devreye aldığı varlık alım programını azaltma (tapering) sürecini başlatırken, kasımda 15 milyar dolar olarak açıkladığı azaltım hızını aralıkta 30 milyar dolara yükseltti. Banka ayrıca, gelecek yıl en az 3 faiz artırımına gidileceği sinyalini verdi. Fed'in ardından İngiltere Merkez Bankası (BoE) da artan Omicron vakaları ve sıkılaştırılan salgın tedbirlerine rağmen enflasyondaki yükseliş karşısında Ağustos 2018'den bu yana ilk kez faiz artırımına gitti ve politika faizini sürpriz bir şekilde 15 baz puan artırarak yüzde 0,25'e çıkardı.

Bu dönemde Avrupa Merkez Bankası (ECB) ise faiz oranlarında değişikliğe gitmezken, Pandemi Acil Varlık Alım Programı'nın (PEPP) Mart 2022'de sona ereceğini teyit etti. Fed ve BoE'nin şahin tutumunun aksine güvercin bir duruş sergileyen ECB'nin karar metninde, Kovid-19 salgınıyla ilgili olumsuz şoklara karşı gerekirse PEPP kapsamında net varlık alımlarına yeniden başlanacağı mesajı verildi.

ECB'nin yanı sıra Japonya Merkez Bankası (BoJ) da gevşek para politikasına devam ederek salgın döneminde devreye aldığı küçük ve orta ölçekli firmalara finansman desteğinin süresini 6 ay uzattı. Çin Merkez Bankası (PBoC) da Nisan 2020'den bu yana ilk kez faiz indirimine giderek, politika faizi olarak baz alınan kredi faiz oranını 5 baz puan azalttı ve yüzde 3,80'e çekti. Banka bu süreçte, piyasaya zorunlu karşılık adımı ile 1,2 trilyon Çin yuanı likidite enjekte etti. Çin'de son çeyrekte emlak şirketleri Evergrande ve Kaisa vadesi gelen borçlarını ödeyemeyerek temerrüde düşerken, çeşitli sektörlerde borç çevirme endişeleri pay piyasalarını baskıladı.

Yurt içinde ise yılın son çeyreğinde yüksek büyüme ve düşük cari açığın önceliklendirildiği yeni ekonomi modeline geçirilirken, yatırım ve istihdamın desteklenmesi amacıyla faiz indirim sürecine girildi. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), eylüldeki 100 baz puanlık faiz indiriminin ardından son çeyrekte politika faizini toplamda 400 baz puan daha düşürdü. Banka, son toplantısında arızi faktörlerin fiyat artışları üzerinde oluşturduğu geçici etkilerin ima ettiği alanın kullanımının tamamlandığını, alınan kararların yansımalarının 2022'nin ilk çeyreğinde takip edileceğini bildirdi. TCMB ayrıca, döviz kurlarında görülen sağlıksız fiyat oluşumları nedeniyle 2014'ten sonra ilk kez piyasaya satım yönünde doğrudan müdahale etti ve sonraki günlerde bu yönteme 4 kez daha başvurdu.

Kasım ayında yükselişi yüzde 42,6'yı bulan dolar/TL'nin aralık ayında da yukarı yönlü hareketine devam ederek 18,3674 ile zirvesini görmesinin ardından, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ekonomiye ilişkin teşvik ve yeni araçları duyurması ile kurda sert düşüş yaşandı. "Kur Korumalı TL Vadeli Mevduat" ürünü detaylarının belli olmasıyla dolar/TL 11,1234 seviyelerine kadar gerilerken, böylece saatler içinde yüzde 40'a yakın düşüş kaydetti.

Kurdaki hareket karşısında, aralıksız 14 gün boyunca yükselen ve haftalık bazda 10 haftayı kazançla kapatan Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksinde de oynaklık arttı. Bu kapsamda ekimde yüzde 8,22 ve kasımda yüzde 18,9 yükselen BIST 100 endeksi, aralıkta 2.406,89 puanla rekor seviyeyi görmesinin ardından sert düşüşe geçti ve 3 işlem gününde toplamda yüzde 21,7 değer kaybetti. Borsadaki sert düşüş karşısında BIST 50 endeksindeki paylarda, açığa satışta "yukarı adım kuralı" uygulanırken, Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) döviz kontratlarında fiyat limiti değişikliğine gidildi.

Son çeyrekte yatırımcı sayısının her geçen gün kripto para piyasalarında da arttığı görülürken, kasım ayında 69 bin doların üzerine çıkarak yılın zirvesini gören Bitcoin'in fiyatı aralıkta 43 bin doların altına indi.

ABD'nin 10 yıllık tahvil faizleri son çeyreğe yükselişle başlamasına karşın aralıkta yüzde 1,34 seviyelerine kadar gerilerken, bu dönemde Türkiye'de uzun vadeli tahvil faizleri yüzde 24 sınırına kadar yükseldi. Altının ons fiyatı ise ekim başından 21 Aralık'a kadar geçen sürede yüzde 1,8 değer kaybederek 1.788 dolara geriledi. Yurt içinde gram altının fiyatı son çeyrekte tarihi zirvesini 1.059 liraya taşırken, toplamda yüzde 44,7'lik değer kazancı ile 21 Aralık itibarıyla 726,9 lira oldu.

AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, yılın üçüncü çeyreğindeki önemli gelişmeler şöyle:

1 EKİM:

- BoJ Başkanı Kuroda Haruhiko, Kişida Fumio hükümetinde bankanın agresif para politikalarını koruyacağını belirterek, "Direktiflerimiz bu yönde ve değişmesi muhtemel değil." dedi.

- S&P, Fransa'nın uzun vadeli kredi notunu "AA" ve not görünümünü "durağan" olarak teyit etti.

4 EKİM:

- IMF, Kovid-19 salgınının başlangıcından bu yana 86 ülkeye 110 milyar doların üzerinde finansal destek sağladığını duyurdu.

6 EKİM:

- IMF, yüksek enflasyonun gelecek aylarda devam etmesinin muhtemel olduğunu, 2022 ortasına kadar Kovid-19 salgını öncesi seviyelere dönmesinin beklendiğini duyurdu.

- Dünya Bankası, Türkiye ekonomisine yönelik büyüme beklentisini 2021 için yüzde 5'ten yüzde 8,5'e, 2022 için yüzde 4,5'ten yüzde 3'e ve 2023 için yüzde 4,5'ten yüzde 4'e revize etti.

- SPK, borsada çalışanlar ve ailelerine yönelik işlem sınırlamalarını yönetmelik ile hüküm altına aldı.

9 EKİM:

- BoE Başkanı Andrew Bailey, ülkede enflasyonun bankanın yüzde 2 hedef seviyesinin üzerinde seyretmesinin son derece endişe verici olduğunu belirtti.

11 EKİM:

- Cari işlemler hesabı ağustosta 528 milyon dolar fazla verirken, 12 aylık cari işlemler açığı 23 milyar 33 milyon dolar oldu.

- Dünya Bankası, düşük gelirli ülkelerin borç yükünün Kovid-19 salgınının etkisiyle 2020'de yüzde 12 artarak 860 milyar dolarla rekor seviyeye çıktığını duyurdu.

12 EKİM:

- IMF İcra Kurulu, yapılan incelemelerin IMF Başkanı Kristalina Georgieva'nın Dünya Bankası Üst Yöneticisi olduğu dönemde 2018 yılı İş Yapma Kolaylığı Raporu'nda uygunsuz bir rol oynadığını kesin olarak göstermediğini bildirdi. Kurul, Georgieva'nın liderliğine olan güvenin bir kez daha teyit edildiğini vurguladı.

- IMF, Türkiye ekonomisine yönelik büyüme tahminini 2021 için yüzde 5,8'den yüzde 9'a yükseltti, 2022 için ise değiştirmeyerek yüzde 3,3'te bıraktı.

13 EKİM:

- Fed'in 21-22 Eylül'deki toplantısına ait tutanaklar, varlık alımlarını azaltma sürecinin kasım veya aralık ortasında başlayabileceğini ortaya koydu.

14 EKİM:

- Çin'de ÜFE yüzde 13,5 ile son 26 yılın en yüksek seviyesine ulaştı.

15 EKİM:

- IMF, Japonya'ya yönelik büyüme beklentisini 2021 için yüzde 2,8’den yüzde 2,4'e düşürdü.

18 EKİM:

- BoE Başkanı Andrew Bailey, "Para politikası arz yönlü sorunları çözemez ancak Banka, özellikle orta vadeli enflasyon ve orta vadeli enflasyon beklentilerine ilişkin bir risk görürse harekete geçmek zorundadır ve geçmelidir." açıklamasını yaparak faiz artırım sinyali verdi.

20 EKİM:

- PBoC, politika faizi olarak baz alınan kredi faiz oranını değiştirmeyerek yüzde 3,85 düzeyinde tuttu.

21 EKİM:

- TCMB, politika faizini 200 baz puan azaltarak yüzde 16'ya indirdi. Kurul, arz yönlü arızi unsurlardan kaynaklı politika faizinde yapılan aşağı yönlü düzeltme için yıl sonuna kadar sınırlı bir alan kaldığını bildirdi.

- Dünya Bankası, enerji fiyatlarının bu yıl ortalama yüzde 80'in üzerinde artmasının beklendiğini belirterek, yüksek enerji fiyatları nedeniyle gelişmekte olan ülkelerin enflasyon riskiyle karşı karşıya kalacağı uyarısında bulundu.

21 EKİM:

- Fed, para politikası yapıcılarının ve üst düzey personelinin bireysel hisse senedi alımlarını yasaklayarak yatırım faaliyetlerine kısıtlama getirileceğini bildirdi.

22 EKİM:

- Fed Başkanı Jerome Powell, bankanın varlık alımlarını azaltmaya başlama yolunda olduğunu, yüksek enflasyonun ise gelecek yıla kadar sürebileceğini ifade etti.

23 EKİM:

- S&P, Türkiye'nin uzun vadeli döviz cinsinden kredi notunu "B+/B" olarak teyit ederken, ülke ekonomisinin bu yıl yüzde 8,6, 2022'de yüzde 3,3, 2023 ile 2024'te yüzde 3,1 büyüyeceği öngörüsünde bulundu.

25 EKİM:

- BoJ ile Çin Merkez Bankası, karşılıklı yerel para swap anlaşmasını 25 Ekim 2024'e kadar uzattı.

28 EKİM:

- TCMB'nin yılın dördüncü Enflasyon Raporu'nda, "Enflasyonun, yüzde 70 olasılıkla, 2021 sonunda orta noktası yüzde 18,4 olmak üzere, yüzde 17,3 ile yüzde 19,5 aralığında; 2022 sonunda orta noktası yüzde 11,8 olmak üzere yüzde 9,6 ile yüzde 14,0 aralığında, 2023 sonunda ise orta noktası yüzde 7,0 olmak üzere yüzde 4,6 ile yüzde 9,4 aralığında gerçekleşeceği tahmin edilmektedir." denildi.

- TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu, rapora ilişkin düzenlenen toplantıda, cari açığın kapanması noktasında önemli bir fırsatın Türkiye'nin önüne geldiğini belirterek, "Şuna inanıyoruz, cari fazla verdiğimizde finansal istikrar ve fiyat istikrarını sağlamış olacağız. Enflasyonla ilgili hedeflerimizden vazgeçmiş değiliz. Temel hedefimiz, fiyat istikrarını sağlamak ve enflasyonu düşürmektir." dedi.

- BoJ, faizlerde ve para politikasında değişikliğe gitmezken, 2021 mali yılına ilişkin enflasyon orta noktası tahminini yüzde 0,6'dan sıfıra, büyüme beklentisini yüzde 3,8'den yüzde 3,4'e düşürdü.

- Almanya'da yıllık enflasyon, enerji fiyatları, tedarik sıkıntıları ve salgının etkisiyle ekimde 1993'ten bu yana ilk kez yüzde 4,5'e yükseldi.

29 EKİM:

- Avro Bölgesi'nde, ekim ayında yıllık enflasyon yüzde 4,1'le son 13 yılın en yüksek seviyesine çıktı.

2 KASIM:

- BoJ'un ekim ayı toplantısına ilişkin tutanaklar, üyelerin salgın sürecinde devreye alınan destek programlarının geleceğini tartıştığını ortaya koydu.

3 KASIM:

- Fed, beklentiler dahilinde politika faizini değiştirmeyerek yüzde 0-0,25 aralığında sabit bırakırken, aylık 120 milyar dolarlık varlık alım programında kasım sonu itibarıyla 15 milyar dolarlık azalışa gidileceğini duyurdu. Fed Başkanı Jerome Powell, karar sonrası yaptığı açıklamada, faiz oranlarının artırılmasında sabırlı olabileceklerini ancak enflasyondaki gelişmelere bir yanıt verilmesi gerekirse tereddüt etmeyeceklerini söyledi.

- Türkiye’de TÜFE ekimde yıllık yüzde 19,89 ve aylık yüzde 2,39 arttı.

4 KASIM:

- BoE, politika faizinin değiştirmeyerek yüzde 0,1 seviyesinde bırakırken, tahvil alım programında da değişikliğe gitmedi.

- Moody’s, Türkiye ekonomisine yönelik büyüme tahminini 2021 için yüzde 6'dan yüzde 9,2'ye, 2022 için yüzde 3,6'dan yüzde 4,8'e çıkardı. Kuruluş söz konusu tahminini 2023 için ise yüzde 5 olarak belirledi.

5 KASIM:

- Fitch Ratings Kıdemli Direkörü Erich Arispe Morales, Türkiye'nin 2021'de yüzde 9,2, 2022'de yüzde 3,5 ve 2023'te yüzde 4,5 büyümesinin beklendiğini bildirdi.

9 KASIM:

- TCMB, Türk lirası zorunlu karşılıkların standart altın cinsinden tesis edilmesi imkanı azami oranını yüzde 15’ten yüzde 10’a düşürürken, yabancı para mevduat ve katılım fonuna uygulanan zorunlu karşılık oranlarını tüm vade dilimlerinde 200 baz puan artırdı.

10 KASIM:

- Moody’s, Türkiye'deki mali disiplinin, kamu finansmanının dayanıklılığını sürdürmesini sağlayacağını bildirdi. Kuruluş ayrıca, Türkiye’nin gelecek yıl yüzde 4,8 seviyesinde büyüyeceğini öngördü.

11 KASIM:

- Cari işlemler hesabı eylülde 1 milyar 652 milyon dolar fazla verirken, 12 aylık cari işlemler açığı 18 milyar 444 milyon dolar oldu.

14 KASIM:

- ABD Başkanı Joe Biden, Fed Başkanlığına Jerome Powell'ı ve Başkan Yardımcılığına Lael Brainard'ı aday gösterdi.

15 KASIM:

- BBVA Yönetim Kurulu, Garanti BBVA'nın halihazırda BBVA mülkiyetinde bulunmayan yüzde 50,15 paylarının tamamı için gönüllü pay alım teklifi yapılmasına karar verdiğini duyurdu.

18 KASIM:

- TCMB, politika faizini 100 baz puan indirerek yüzde 15'e düşürdü. Banka söz konusu karara ilişkin, "Arz yönlü ve para politikası etki alanı dışındaki faktörler kaynaklı geçici etkilerin 2022'nin ilk yarısı boyunca etkisini sürdürmesi beklenmektedir. Kurul, bu etkilerin ima ettiği sınırlı alanın kullanımını aralık ayında tamamlamayı değerlendirecektir." açıklamasında bulundu.

- OECD bölgesinde büyüme 3. çeyrekte bir önceki çeyreğe göre yüzde 0,9 düzeyinde gerçekleşerek Kovid-19 öncesi seviyesinin üzerine çıktı.

- IMF Sözcüsü Gerry Rice, tedarik zinciri aksamalarının devam etmesi veya enflasyon beklentilerinin kısa dönemli fiyat hareketleriyle bozulması durumunda dünyanın bazı bölgelerinde enflasyonun daha kalıcı hale gelebileceğini belirtti.

19 KASIM:

- Kamu bankaları, kredi faiz oranlarında ürün ve vade yapısına göre 100 baz puana kadar değişen oranlarda indirime gitti.

- ECB Başkanı Christine Lagarde, Avro bölgesinde enflasyon dinamiklerinin orta vadede azalacağını belirterek, “Enflasyon baskısının azalması beklenirken, politikayı sıkılaştırarak tepki vermek mantıklı değil.” dedi.

20 KASIM:

- BDDK ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu, tasfiye halindeki 21 şirketten 6 şirketin sözleşmelerinin Katılım Evim ve İmece Evim’e devredileceğini bildirdi.

23 KASIM:

- ABD Başkanı Joe Biden, 32 milyon varili kademeli olmak üzere stratejik petrol rezervinden toplam 50 milyon varillik ham petrolü piyasaya sunacaklarını bildirdi.

- TCMB tarafından, döviz piyasalarında gerçekçi olmayan ve iktisadi temellerden uzak, sağlıksız fiyat oluşumları gözlendiği belirtilerek, şirketleri ve vatandaşları işlemlerde olası kayıplara karşı uyardı.

24 KASIM:

- TCMB ile Birleşik Arap Emirlikleri Merkez Bankası arasında iş birliğine yönelik mutabakat zaptı imzalandı.

- Fed'in son toplantısına ait tutanaklar, bazı banka yetkililerinin, enflasyonun yüksek seyretmeye devam etmesi halinde varlık alımlarının azaltılmasını hızlandırmaya ve faiz oranlarını beklenenden daha erken yükseltmeye hazır olunması gerektiğini savunduğuna işaret etti.

27 KASIM:

- TCMB ile Türkmenistan Merkez Bankası arasında iş birliğine yönelik mutabakat zaptı imzalandı.

29 KASIM:

- Fitch Ratings, Kovid-19 salgınında Omicron varyantının büyümeye yönelik riskleri ve politika oluşturma zorluklarını artırdığını bildirdi.

30 KASIM:

-Türkiye ekonomisi yılın üçüncü çeyreğinde yüzde 7,4 büyüdü.

- Fed Başkanı Jerome Powell, yüksek enflasyon riskinin arttığını belirterek, aralık toplantısında tahvil alımlarının azaltılmasını hızlandırmayı tartışacaklarını söyledi.

- Powell ayrıca, Kovid-19 vakalarındaki son artışın ve Omicron varyantının ortaya çıkmasının, istihdam ve ekonomik faaliyet üzerinde aşağı yönlü riskler oluşturduğuna, enflasyona ilişkin belirsizliği artırdığına dair Kongreyi uyardı.

- BDDK katılım, kalkınma ve yatırım bankalarının müşterileri ve kamuoyunu faizsiz bankacılık ilke ve standartları kapsamında bilgilendirmelerine ilişkin usul ve esaslar belirledi.

1 ARALIK:

- TCMB, döviz kurlarında görülen sağlıksız fiyat oluşumları nedeniyle 2014'ten bu yana ilk kez piyasaya satım yönünde doğrudan müdahale etti. Banka ayrıca, Borsa İstanbul AŞ Vadeli İşlemler ve Opsiyon Piyasası nezdinde de işlem yapmaya başlandığını duyurdu.

3 ARALIK:

- Türkiye’de TÜFE kasımda yıllık yüzde 21,31 ve aylık yüzde 3,51 arttı.

- TCMB, döviz kurlarında görülen sağlıksız fiyat oluşumları nedeniyle piyasaya satım yönünde doğrudan müdahale etti.

6 ARALIK:

- ECB, yaklaşık 20 yıldır tedavülde olan avro banknotlarını yeniden tasarlamayı planladığını bildirdi.

- IMF Başkanı Kristalina Georgieva, Avro Bölgesi'nde son dönemde hızla artan enflasyonun gelecek yıl düşmesini beklediklerini söyledi.

9 ARALIK:

- Çinli emlak devi Evergrande ve Kaisa borçlarını ödeyememesinin ardından temerrüde düştü

10 ARALIK:

- TCMB, döviz kurlarında görülen sağlıksız fiyat oluşumları nedeniyle piyasaya satım yönünde doğrudan müdahale etti.

13 ARALIK:

- TCMB, döviz kurlarında görülen sağlıksız fiyat oluşumları nedeniyle piyasaya satım yönünde doğrudan müdahale etti.

15 ARALIK:

- Fed, politika faizini değiştirmezken, varlık alımlarını azaltma hızını, aylık 15 milyar dolardan 30 milyar dolara çıkarma kararı aldı. Enflasyonun "geçici" olacağı değerlendirmesini karar metninden çıkaran ve enflasyon tahminlerini yükselten Fed, 2022 ve 2023'te 3'er kez faiz artışı öngördü.

16 ARALIK:

- TCMB, politika faizini 100 baz puan indirerek yüzde 14'e çekti. Banka söz konusu karara ilişkin, "Kurul, arz yönlü ve para politikası etki alanı dışındaki arızi faktörlerin fiyat artışları üzerinde oluşturduğu geçici etkilerin ima ettiği alanın kullanımının tamamlanmasına karar vermiştir. Alınmış olan kararların birikimli etkileri 2022'nin ilk çeyreğinde yakından takip edilecek ve bu dönemde fiyat istikrarının sürdürülebilir bir zeminde yeniden şekillenmesi amacıyla geniş kapsamlı politika çerçevesi gözden geçirme süreci yürütülecektir." açıklamasında bulundu.

- BoE, politika faizini 15 baz puan artırarak yüzde 0,25'e çıkardı.

- ECB, faiz oranlarında değişikliğe gitmezken, PEPP'in gelecek yılın mart ayında sona ereceğini teyit etti. ECB Başkanı Christine Lagarde, karar sonrası yaptığı açıklamada, enflasyon görünümüne yönelik yukarı yönlü risk olduğunu ve salgında yeni varyantların belirsizlik oluşturduğunu belirterek, gerekirse PEPP kapsamında net varlık alımlarına yeniden başlanacağı mesajını verdi.

17 ARALIK:

- BoJ, faizlerde ve para politikasında değişikliğe gitmezken, salgın döneminde devreye aldığı küçük ve orta ölçekli firmalara finansman desteği süresini 6 ay uzattı.

- TCMB, döviz kurlarında görülen sağlıksız fiyat oluşumları nedeniyle piyasaya satım yönünde doğrudan müdahale etti.

- BIST 100 endeksi, 2.406,87 puanla rekor kırdı.

- ECB, Kovid-19 krizi sırasında bankalara verilen likidite yönetimindeki gevşeme tedbirinin yıl sonunda uzatılmayacağını bildirdi.

- Almanya Merkez Bankası (Bundesbank), ülkeye ilişkin 2021 ve 2022 büyüme görünümünü aşağı yönlü revize etti.

20 ARALIK:

- Gram altının fiyatı, 1059 lira ile dolar/TL de 18,3674 ile tarihi zirvesini gördü.

- Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, kurdaki dalgalanmayı durdurarak nispi bir istikrar sağlamak için yeni araçların devreye alınacağını açıkladı.

21 ARALIK:

- Hazine ve Maliye Bakanlığı, "Kur Korumalı TL Vadeli Mevduat" ürününün detaylarını açıkladı. Buna göre, üründe, gerçek kişilerin TL vadeli hesapları üzerinde işleyecek faiz ile hesap açılış ve vade tarihlerindeki kur değişim oranı kıyaslanacak, yüksek olan oran üzerinden hesap nemalandırılacak. Bu mevduat ürününe stopaj uygulanmayacak.

- TCMB, döviz tevdiat hesaplarının ve döviz cinsinden katılım fonlarının hesap sahibinin talebi üzerine TL vadeli hesaplara dönüşmesi halinde mevduat ve katılım fonu sahiplerine destek sağlanacağını bildirdi. Banka ayrıca, ihracatçı ve ithalatçı firmalara kur riskini yönetebilmeleri amacıyla, ihale yoluyla ve VİOP TL uzlaşmalı vadeli döviz satışı gerçekleştirileceğini duyurdu.

22 Ara 2021 - 11:22 İstanbul- Ekonomi


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Popüler Ekonomi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Popüler Ekonomi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Popüler Ekonomi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Popüler Ekonomi değil haberi geçen ajanstır.