İnsan hakları nedir? Anayasamızdaki temel hak ve ödevler nelerdir?

Hak, yasaların kişilere tanıdığı yetkiler bütününe denir. İnsan hakları; tüm insanların hiçbir ayrım gözetmeksizin yalnızca insan oluşlarından dolayı eşit, özgür ve onurlu yaşama hakkına sahip olmasıdır. Herkes, cinsiyet, ırk, renk, din, dil, yaş, tabiiyet, düşünce farkı, ulusal veya toplumsal köken, zenginlik gibi fark olmaksızın kanun karşısında eşittir.

Haber Merkezi
Haber Merkezi Tüm Haberleri

Anayasa; Devletin organlarını, devletin yapısını ve bu yapılar ile ilişkilerini, temel hak ve özgürlükleri düzenleyen belgedir.  Anayasal belgeler ise yalnızca temel hak ve özgürlüklerden bahsetmiştir.

Anayasamızda Temel Hak ve Ödevler; Kişi Hak ve Ödevleri, Ekonomik ve Sosyal Hak ve Ödevler ve Siyasi Hak ve Ödevler olmak üzere üçe ayırılmışlardır. Hak, kişilerin devletten talep ettikleridir. Örneğin yaşam hakkı, seyahat hakkı, mülkiyet hakkı gibi. Ödev ise devletin kişilere sağlaması gereken haklardır. Örneğin, toplantı ve gösteri hakkı, eylem yapma hakkı gibi.

İnsan Hakları Tasnifi:

1)      Kuşaklara Dayalı Sınıflama

a)       Birinci Kuşak İnsan Hakları: İlk defa Anayasal metinlerde bu hakların zikredilmesi ile ortaya çıkmıştır. İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi, 1776 Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi’nde geçen haklardır. Temel Haklar, yaşama, düşünme, vücut bütünlüğünü koruma, seçme ve seçilme, vatandaşlık hakları bu kategoriye girer.

b)      İkinci Kuşak İnsan Hakları: Daha Sonraki Anayasalarda artık sosyal, ekonomik ve kültürel haklardan da bahsedilmeye başlanmıştır. Örneğin: Kölelik kurumunun kaldırılmasına yönelik birtakım esaslar, kültür ve tabiat varlıklarının korunması, adalet ve düzenin sağlanması, toplu iş sözleşmesi hakkı, sendika hakkı, grev hakkı gibi birçok haktan bahsedilmiştir.

c)       Üçüncü Kuşak İnsan Hakları: Daha çok İkinci Dünya Savaşı sonrasında ortaya çıkmış haklarıdır. Nükleer savaşa karşı, çevrenin korunması ve insanların sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı diyebiliriz. Ayrıca bazı hukukçular, günümüzde dördüncü kuşak insan haklarının olduğunu söylüyorlar. Bunlar ‘gen’ ve insan geninin kopyalanması ile ilgili haklardır.

2)      Statüye Dayalı Sınıflandırma

a)       Negatif(Olumsuz) Statü Hakları: Ancak devletin hiçbir müdahalesi olmazsa bu haklar tam olarak sağlanabilir. Örneğin: Devlet yaşama hakkına müdahale ettiğinde; idam cezası, savaş vb. durumlarda bile yaşam hakkı olumsuz etkilenir. Devletin bu haklara karışması, hakların gerçekleşmesini engeller yahut kısıtlar. Devletin güvenliği ve insan hakları arasındaki ince çizgi bilinmeli ve korunmalıdır.

b)      Pozitif Statü Hakları: Devletin müdahalesi sonucunda gerçekleşen haklardır. Örneğin; Ailenin korunması hakkı, devlet medeni kanunda bu konuya yer vermezse ve bu konu ile ilgili gerekli örgütlenmeleri yapmazsa, bu haklar sağlanamaz. Devlet bu haklarla ilgili politikalar üretmiştir.

Çalışma hakları da bu konuya örnek olabilir. Devlet, asgari ücret, çalışma saatlerinin düzenlenmesi ile ilgili düzenlemeler yapmalıdır.  İkinci ve üçüncü kuşak haklar genellikle bu tasnifle eşleşebilir. Eğer devlet bu haklara olumsuz müdahale ederse veya müdahale etmezse, bu haklar kâğıt üzerinde kalır.

26 Eki 2021 - 18:05 - Hukuk


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Popüler Ekonomi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Popüler Ekonomi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Popüler Ekonomi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Popüler Ekonomi değil haberi geçen ajanstır.